Fredag 28. august sovna Kong Harald inn på Rikshospitalet i Noreg. Ein erklærte offentleg landesorg, og myndigheita oppfordra alle private og offentlege arrangørar til å vise omsyn. Det var difor ei underleg stemning over heile denne dagen og kvelden i Noreg. Ei tyngde og eit alvor låg over landet og dempa dei høgaste toppane og dei villaste sprella. Farsund Folk Festival 2026 valde å halde fram med oppsett program, men med høvelege heidringar undervegs. Artistfoto deltok på opningskonserten på Backes, på kyrkjekonserten i Vår Frelsers Kyrkje og på storkonserten med Pumpegris og Gangar i Eilert Sundt-hallen. Sjølv om ein ikkje slapp laus dei største krumspringa så musikkgleda fekk herje fritt, så fekk denne festivaldagen likevel sin eigen tyngde og kvalitet. Der toppane forsvann, vart dalane djupare, og ei meir langsam høgtideleg stemning prega konsertane.

Av Margaretha Krug Aase

Heimestrikk og kvalitetsmusikk
Det var meir lågmælt enn vanleg då festivalvorspielet sette i gong klokka fem fredag ettermiddag med studentar frå USN. Mellom dei gamle tømmerveggane på Backes kulturhus i sjøkanten i kaperbyen satt fire unge studentar og venta på scena medan den gamle kongen vert heidra og stilla senka seg over rommet i eit minutt før arrangementet sette i gong. Både på scena og blant publikum var det mykje heimestrikka ull og skreddarsydde naturmaterialar, og slitne velbrukte skinnsko på gamle, fine golvteppe under dei tunge bjelkane sørga for ei lun og heimsleg stemning i lokalet.

Frå Universitetet i Sørøst-Norge spela Marie Välja, Brennan Kessenic, Lukas Overå Hansen og Frederic Deverill på vorspielet. Dei fortente eit større publikum enn dei fekk denne fredagen, for med to feler, ei munnharpe og eit trekkspel drog dei fram den eine perla etter den andre. Tre av studentane var del av eit internasjonalt utvekslingsprogram, og publikum fekk servert folketonar frå mellom anna Estland – nydeleg framførte stykkar som syner kor sterk og djup den felles folkemusikkarven faktisk er. Det er for det utrena øyret ikkje så lett å høyre forskjell på norsk og estisk brudeslått, og denne felles plattforma som samlar oss musikalsk på tvers av alle landegrenser kjendest ekstra god å lene seg på denne alvorsprega fredagen.

For elevane som opna fredagsarrangementet på vorspielet på Backes så trefte dei såre, triste songane hardare enn dei nok hadde gjort dagen førre. Samstundes kunne ein sjå korleis den delte sorga hjå både artistar og publikum skapte eit samlande fellesskap som gjorde det godt å feire og le i lag òg. Elevane frå UNS gjorde stas både på musikken, kvarandre, publikum og på festivalen. Ein kan vanskeleg tru ein kunne ynskja seg betre opningskonsert enn det på ein slik dag.

Sjå elevane fremføre Halling etter Thorvald Tronsgård nedafor

Den niande sonen frå Irland
Brenndán Ó Beaglaoich går òg under namnet Brendan Begley. Han kjem frå irskekysten med eit klima og ein villskap i naturen som minner om den ville kysten i Noreg. Opprinneleg gælisktalande vart han fødd som yngstesonen i ein musikarfamilie på ni born. Frå mora lærde han å danse og synge. Frå faren og dei lokale lærde han å spele på ei rekkje ulike instrument. Han er ein forvaltar og formidlar av ein folkemusikalsk kultur og tradisjon som held på å gå tapt – og ber i seg ein måte å leva på som snart ikkje finst meir. Han vart fødd i 1955, vaks opp på landet i eit lite hus utan straum og vatn, vart oppfostra på eit utrydningstrua språk og fekk med seg ein levande musikkarv som vart overført munnleg og sosialt.

Denne musikkarven fekk publikum på Backes nyte i lange, djupe drag. Krydra med høgtlesing på både engelsk og gælisk frå den siste boka hans «Of my people», eit memoir som kom ut i fjor. Han satt på stolen med eit intenst blått blikk som bar sjølve havet i seg, og undra seg om det var vikingrøtene i han som drog han nordover gong etter gong. Brenndán har vore i Noreg før, nemleg, og veva gjennom heile konserten inn historier frå sitt eiget liv – historier som for mange opplevast som eit reint eventyr.

Ein treng ikkje forstå verken engelsk eller gælisk for å kjenne autentisiteten og intensiteten i det han syng. Han har ei røyst som flaumar over av kjensler og musikalsk styrke, og songane har eit kvalitetsuttrykk som gjer inntrykk og sett avtrykk i publikum sine hjarter og sjel.

Han har inga setliste, ingen agenda. Han lev og speler her og no. Konserten flyt som ei lang samanhengande forteljing om livet og alt det inneber. Med songar frå sekstenhundretalet til tjuetjueseks, speler han med ei innleving og erfaring som berre kan kome frå eit langt liv marinert i ekte folkemusikk og -kultur.

«As you get older, you don’t play at all. You live it,» seier han til slutt. Og det er kan hende den mest treffande, presise oppsummeringa nokon kunne gjett på ein konsert som dét. Breanndàn er ei levende legende, og eit døme på folkemusikk omdanna til menneskjeleg form.

Qvam & Plassen
Tradisjonen tru inviterer Farsund Folk Festival til kyrkjekonsert på fredag ettermiddag. På programmet i år stod Qvam & Plassen, vinnarane av Spellemannsprisen for årets tradisjonsmusikk 2026 for albumet «Stråk». Synnøve Plassen kjem frå Folldal i Østerdalen, og Bendik Qvam kjem frå Tynset, som ligg mot Folldal i vest. Plassen har to soloalbum bak seg med folkesong, hovudsakeleg frå heimeområdet sitt, og Qvam komponerer og arrangerer ulike instrument og folketonar på sitt heilt eigne, særprega vis. Saman skapar dei ei heilt unik stemning og musikalsk uttrykk som kledde kyrkjerommet i Farsund til fulle.

Vanlegvis er kyrkjekonserten ein av dei best vitja konsertane på Farsund Folk Festival, men i år er det litt betre plass på trebenkane enn vanleg. Det har nok ingenting med artistane å gjere, men meir med omstenda rundt denne dagen. For Synnøve Plassen vart fredag 26.8.26 ein særeigen dag. Ikkje berre døyr Noregs konge, ho fyller sjølv 30 år på same dag. «Det er ein rar dag,» seier ho der ho står førre alteret i Vår Frelsers Kyrkje i Farsund, og publikum kjenner nok på det same.

Det var likevel mange frammøtte i kyrkjerommet, og dei fekk servert ein nydeleg konsert med folkesong og -tonar frå eit stort og rikhaldig repertoar. Plassen & Qvam drog kyrkjefolket med seg på ei reise gjennom salmar og springarar, og dei vene, klåre tonane frå Plassen sin stemmeprakt veva seg hypnotisk inn i dei urgamle tonane frå Qvam sitt bukkehorn og seljefløyte.

Grisesnakk i pumpetakt
Nokre timar seinare reiste publikum i Eilert Sundthallen seg for eitt minutt stille. Pumpegris stod klar for å entre scena, noko dei hadde gjort fleire gonger før i løpet av dagen då elevar frå Farsund og Vanse deltok på skulekonsert. Det slo nok ut i ei litt sliten stemning om kvelden. Dei verka ikkje å vere heilt på topp, og sjølv om energinivået va høgt og støynivået matcha, så klara dei ikkje heilt å sleppe laus det elleville potensialet dei har.

Pumpegris er ei salig blanding stil og sjangrar, og prøvar å famne mykje på ein gong. Det er modernisering og fornying blanda med gamaldags og forelda, og det er ikkje alltid ein heilt vellykka match. Pumpegris si styrke er den punkeraktige grunnhaldninga. Dei går sin heilt eigen veg, og blandar tekstar om notidas ungdomsproblem med melodiske uttrykk og tradisjonelle røter. Dei har musikalsk talent alle saman, og arva dei har frå nokre av bandmedlemmer sine Gudbrandsdalsrøter kom tydeleg fram. Dei klaffa hundre prosent då dei lena seg inn mot dei reinare, meir gjennomarbeida folkemusikalske uttrykka. Spesielt gjorde låtane då dei to jentene song tostemt inntrykk. Dei veit kva dei gjer, desse unge lovande folkemusikarane. Men nokon gonger vert det kanskje litt meir uklårt kva dei eigentleg vil hen. Med litt meir erfaring og raffinering, kjem Pumpegris til å bli ein gjengangar på norske musikkscener. Utan tvil.

Gjengangarar
Og snakk om gjengangarar. Fyrverkeriet Gangar spela i 2023 på Barbak i Farsund, Den konserten gjorde så inntrykk at bandet gjestar hovudscena på same festival tre år seinare. I festivalprogrammet står det at folkrockbandet Gangar «har kommet som en komet i musikkverdenen med sine gnistrende liveshow, og har spredt sin grensesprengende versjon av Norges tradisjonsmusikk til begeistrede publikummere verden rundt.» Ein kan ikkje seie anna enn «amen» til det, og eigentleg hadde ein ikkje trengt å skrive meir om fredagens headliner på Farsund Folk Festival 2026.

Det var nemleg akkurat det som skjedde. Ein komet slo ned i Farsund. Gangar hadde energinivået til alle dei føregåande konsertane lagt saman. Det var nesten som om all den undertrykka energien frå ein tung, sorgsjokkert dag hadde venta på denne augeblinken då Gangar kunne setje den latente livskrafta fri. Dei spela laus trommesett, mikrofonar og utstyr. Folkrock, slåtter frå gamle arkiv og riff frå moderne progmetall-band eksploderte i rein musikkglede på scena og blant publikum. Er det dette ein kan kalle eit musikalsk fyrverkeri? For eit humør! For eit tempo! For nokon glade folk!

Gangar er eit relativt nytt band, men har sidan 2021 klart å rocke over 100 konsertar i 14 ulike land på ei rekkje ulike festivalar og konsertscener. Dei skal etter planen sleppe si andre plate seinare i 2026 med gjesteartistar frå både norsk folke- og rockemusikk.

Ein kunne påstå at dei spelte så vilt at brannalarmen gjekk, men det er nok ikkje derfor lysa plutseleg slo seg på og musikken gjekk i stå. Midt i settet måtte alle ut. Brannalarmen ringa i klokkene og Gangar måtte av scena. Folk fekk på seg jakkene og veskene og leita etter nærmaste nødutgang, og køa snodde seg sakte ut i regnet fram til arrangørane annonserte at det var falsk alarm.

Ein har lett for å tru at eit slikt uventa avbrekk kan øydeleggje ein elles fenomenal konsert, med det skjedde ikkje. Snarare tvert imot. USN-studentane frå opningskonserten svinga seg på dansegolvet, publikum song med på allsang, bandet eide kvar einaste song fullt og heilt. Gangar frir til Apocalyptica, AC/DC, Meshuggah og Grieg. Der Pumpegris sin konsert kan samanliknast med å ete ei studentgryte der ein kastar alt frå kjøleskapet på måfå inn i gryta – med emballasje og skrellet på – så var Gangar sin konsert meir som å få servert eit velbalansert, godt gjennomsteikt herremåltid dandert med perfekt presisjon og ubryteleg humør. Dei har eigentleg ikkje vokalist – det er nesten ingen tekstar, men for det meste berre musikk – og likevel klarar dei å la totalen syngje høgt for seg sjølv. For ein konsert og for eit liv!

Gangar har verkeleg etablert seg som eit av dei heftigaste livebanda me har. Ein kunne ikkje bedd om ei betre avslutning på ein av dei tyngste dagane for Noreg som historisk monarki.

Sjå fleire videoar fra Farsund Folk Festival